Month: March 2024

In today’s rapidly evolving digital landscape, libraries are at the forefront of innovation embracing cutting-edge technologies to enhance their services and provide unparalleled access to information. AI technology making waves in the library community is large language models (LLMs), which are revolutionizing the way libraries interact with their users and shaping their collections.

At the heart of this revolution are AI platforms, HAVELSAN is the flagship of the LLMs alongside large vision and audio models to create comprehensive artificial intelligence platforms tailored specifically for governmental institutions. AI platforms, recently launched product MAIN by HAVELSAN, leverage the power of advanced natural language processing to analyze vast amounts of textual data, and enabling institutions and corporations to automate repetitive tasks, enhance search capabilities, and generate personalized recommendations for users.

One of the most significant advantages of incorporating LLMs into library services is the ability to provide more inclusive and accessible resources. By harnessing the capabilities of these models, libraries can offer multilingual support, facilitate communication with non-native speakers and assistive technologies for disabilities. This level of inclusivity not only expands the reach of libraries but also strengthens their role as community hubs for knowledge and learning.

LLMs enable libraries to stay ahead of the curve in terms of information organization and retrieval. Text-based models can categorize and label resources with unprecedented accuracy, enable to discover relevant materials and navigate complex subjects thanks to advanced text analysis and semantic search understanding techniques. Additionally, LLM-powered chatbots and virtual assistants can provide instant assistance to end-users by answering queries, recommending resources, and guiding research processes with referenced contents.

Large language models offer libraries the opportunity to engage with their communities in innovative ways. By analyzing user interactions and feedback, artificial intelligence platforms can identify trends, preferences, and emerging topics of interest, allowing libraries to expand their services and collections. Whether through interactive virtual exhibits, curated reading lists, or immersive storytelling experiences, LLMs empower libraries to create dynamic and engaging environments that illustrate with patrons of all ages and backgrounds.

However, with great power comes great responsibility, and it’s essential for libraries to approach the integration of LLMs with careful consideration for privacy, ethics, and equity. Safeguarding personal data, mitigating biases in AI algorithms, and ensuring equal access to technology are required to be addressed upholding the values of intellectual freedom and social justice that lie at the core of librarianship.

In conclusion, the utilization of large language models and innovative libraries holds extensive potential to redefine the way for accessing, interacting, and understanding information in the digital age. By harnessing the power of artificial intelligence, libraries can empower patrons, foster lifelong learning, and strengthen communities, paving the way for a future where knowledge truly knows no bounds.

Günümüzde teknolojinin hızlı ilerleyişiyle birlikte yapay zekâ, hayatımızın her alanında etkili bir şekilde kendini göstermeye başladı. Ancak, yapay zekanın kültür ve sanatla ilişkisi genellikle gözden kaçırılan bir konudur. Bu yazıda, yapay zekanın kültür ve sanatı nasıl etkilediğini ve bu ilişkinin gelecekte nasıl şekillenebileceğini inceleyeceğiz.

Yapay zekâ, kültür ve sanat dünyasında birçok farklı şekilde kendini göstermektedir. Örneğin, sanat eserlerinin analizi ve sınıflandırılması için kullanılan yapay zekâ algoritmaları, sanat tarihçilerine ve müzecilere büyük ölçüde yardımcı olmaktadır. Ayrıca, yapay zekâ tabanlı yazılımlar, müzik ve edebiyat alanında üretici süreçleri desteklemek için kullanılmaktadır. Örneğin, şairlik yapan yapay zekâ programları şiirler üretebilir ve müzik yapay zekâsı besteler oluşturabilir.

Ancak, yapay zekanın kültür ve sanatla ilişkisi sadece üretici süreçleri desteklemekle kalmaz, aynı zamanda sanat eserlerinin ve kültürel içeriğin daha geniş kitlelere erişimini de sağlar. Sanat ve kültür, yapay zekâ aracılığıyla dijital platformlarda daha kolay erişilebilir hale gelir ve böylece insanlar farklı kültürleri ve sanat eserlerini keşfetme fırsatına sahip olurlar.

Gelecekte, yapay zekâ ile kültür ve sanat arasındaki ilişki daha da derinleşecektir. Özellikle, sanat eserlerinin yapay zekâ tarafından üretilmesi konusu tartışılmaya devam edecektir. Bazıları, yapay zekâ tarafından üretilen eserlerin gerçek sanat eserleri olarak kabul edilemeyeceğini savunurken, diğerleri bu eserlerin sanatsal değeri olduğunu iddia eder. Bu tartışma, sanatın tanımı ve insan yaratıcılığının doğası üzerine derin düşüncelere yol açmaktadır.

Sonuç olarak, yapay zekâ kültür ve sanatla yakından ilişkilidir ve bu ilişki gün geçtikçe daha da önem kazanmaktadır. Yapay zekâ, sanat ve kültür alanında yenilikçi fırsatlar sunarken, aynı zamanda insanlığın sanatın ve kültürün değerini anlama ve koruma görevini de sürdürmektedir. Bu nedenle, yapay zekanın kültür ve sanatla ilişkisi üzerine yapılan çalışmaların ve tartışmaların devam etmesi önemlidir.

Artificial intelligence (AI) is increasingly being used in various areas of public services to improve accessibility, efficiency, and quality. This use presents projections that will enable more effective outcomes for citizens and greater satisfaction with public services.

Some of the applications of artificial intelligence in public services include predictive analytics, healthcare, traffic management, public safety and emergency responses, social services, automation of administrative tasks, education, and chatbots and virtual assistants.

Among these application areas, chatbots and virtual assistants offer a range of content that can be considered alongside all other studies. Public institutions can use AI-powered chatbots and virtual assistants to assist citizens with routine tasks such as answering questions, providing information about services, filling out forms, or scheduling appointments. These AI-powered systems increase accessibility and reduce the workload on human resources by operating without time and location constraints. It is believed that, in addition to contributing to the efficiency of public service providers, significant contributions can be made to ensuring faster and more effective service for citizens.

Libraries, which aim to contribute to cultural and intellectual development by providing equal and free information services to all segments of society, inevitably need to utilize innovative technological tools to deliver their social benefits more effectively. Libraries, which have significant societal impacts such as literacy, information transfer, access to information, education and learning support, transmission of cultural heritage, and continuous learning, can improve their services and user experiences by using AI technologies.

Libraries can utilize AI-powered chatbots for services such as reference assistance, renewal and reservation, catalog searching, orientation, and feedback. There are successful global examples of these services. For instance, the National Library of Singapore uses a chatbot called ‘VAL’ (Virtual Librarian) to provide information about its collection and answer questions about its services. The University of Oklahoma Library offers users a chatbot called ‘Bizzy’ that answers questions when the library and learning lab are closed or when staff are unavailable. Another chatbot application is the ‘Kingbot AI Chatbot’ (Dr. Martin Luther King Library) offered by Saint José State University Library. This application meets users' needs for searching, getting help with borrowing, and finding answers to service-related questions.

In addition to various successful application examples currently used in information centers, it is possible to see that literature studies on the use of chatbots have also been increasing in recent years. This situation can be considered as an indicator of the growing trend towards chatbots.

The use of AI assistants continues to rapidly increase in all sectoral activities in Turkey and worldwide. In libraries, it is expected that the prevalence of virtual chat assistants will increase in the coming period, with the perspective of providing social benefits more effectively. These virtual assistants have the potential to optimize various services and provide a user-friendly experience, such as answering users' basic inquiry questions, ensuring accessibility at all hours of the day, assisting in searching the library's printed and electronic resources, providing information and reminders, and receiving service notifications from users.

The use of AI-powered applications in libraries, while offering potential for effectiveness, also raises a number of concerns. These concerns must be considered in terms of several parameters, including security risks, data privacy, protection of personal information, ethical and legal issues, and accurate access results. It is necessary to reflect these parameters in the services in a way that alleviates concerns, through measures and solutions that can increase user trust.

In this context, ensuring the responsible positioning and use of artificial intelligence technologies such as chatbots, while also addressing ethical and privacy concerns, is seen as one of the important service paradigms of the near future in information services. Creating technological infrastructures that take into account potential threats and concerns regarding usage is considered both inevitable and a tool that will add value to the societal benefits included in the mission of libraries.

Qulto® is the essence of our two-decades expertise gained in the field of cultural heritage and knowledge management IT. We unify our cultural and science related software, hardware and content solutions (named as ‘cultware’) under this brand, which together make up a coherent whole.

We have established a cooperation with SAYISAL GRAFIK company at the ANKOS 2017 conference. At the event we decided to create an e-resource platform for academic libraries in Turkey, which was later implemented as Sayisal Kitap. In 2022 we succeeded to renew and further extend the offerings of the platform which is now available in the most renowned libraries in the country. From the Qulto point of view this cooperation is very successful, we are envisioning more mutual cooperation to start.

In the past few years we have developed a whole ecosystem of software (proprietary Qulto and open-source software) that is designed to assist digital humanities and research processes alike. The Qulto Research Infrastructure is a distributed and virtual, domain-independent research infrastructure that provides essential support for the digitization, storage, organization, retrieval, publication, reuse, and search for relevant sources and plagiarism of higher education and research content.

The platform has been created by connecting the Qulto research infrastructures, developed with the professional assistance of the Department of Digital Humanities at Eötvös Loránd University Faculty of Humanities, Budapest, with the support of the National Laboratory of Digital Heritage, and deeply embedded in the Hungarian national scientific space.

The above consortium has created a hardware and software infrastructure for the artificial intelligence-based processing, research, education and publication of national cultural heritage using proprietary language processing applications.

The QULTO and DH-LAB integrated research infrastructure provides the following tools:

Workflow tools

• metadata management – Qulto Library
• digitization framework (machine learning assisted OCR, proofreading, DRM) – Qulto Digitize
• optional digital file manager, repository and data repository (InvenioRDM, DSPACE, EPrints, OMEKA, etc.) – Qulto Repo
• source and plagiarism finder, text analyzation software – Qulto SimilR
• semantic knowledge base, Wikifier-based semantic web building based on metadata
• TEI XML visualization (e.g. by displaying annotations and other data)
• PDF annotator
• discovery/search – Qulto Discovery

Publishing tools

• thesis manager (Qulto EasyThesis)
• e-learning, e-publishing (Qulto ePublisher)
• editorial system (OJS)

Data management tools

• data visualization (Qulto Stat)
• data and content aggregator

Contact:

János Pancza

portfolio manager

sales@qulto.eu

+36-20/992-6467

qulto.eu

 Infrastructure supporting workflows of academic institutions

Resim : Théâtre D’opéra Spatial — Jason M. Allen

Tarih boyunca yazı ve kitap, insan kültürünün gelişiminde merkezi bir rol oynamıştır. İlk kil tabletlerin keşfinden başlayarak, Asya’nın bambu parşömenlerine ve Orta Çağ Avrupa’sının el yazması kitaplarına kadar uzanan bu serüven, bilgi ve hikayelerin aktarımının toplumları nasıl şekillendirdiğinin bir göstergesidir. Yapay zeka çağında ise, kültürel mirasımız ve bilgiye erişimimiz, dijital arşivler ve AI destekli analizlerle yeniden tanımlanmaktadır. Bu bağlamda, yazının ve kitabın evrimi, kültürel anlam ve değerlerin nasıl korunup geliştirilebileceğini ve yapay zekanın bu süreçte nasıl bir katkı sağlayabileceğini daha geniş bir perspektifle evrimsel bir gelişim modeli olarak sorgulamamızı gerektirmektedir. Dilin gelişimi ve teknolojinin rolü de bu evrimsel sürecin önemli bir parçasıdır.

İlk insan topluluklarının basit işaret ve seslerden karmaşık dillere ve yazı sistemlerine geçişi, kültürel ve bilişsel evrimimizin temel taşlarından biridir. Günümüzde yapay zeka ve dil işleme teknolojileri, bu sürecin modern devamı niteliğindedir. Doğal dil işleme (NLP) teknolojileri sayesinde, makineler insan diliyle etkileşime girebilmekte, bu dilin anlamını çözebilmekte ve hatta dil üretebilmektedir. Bu, dil ve iletişimin sınırlarını genişletirken, Prometheus’un ateşinin modern bir yansıması gibi, etik ve toplumsal zorlukları da beraberinde getirmektedir. Antik çağlardaki ilk yazılı belgelerden, Orta Çağ’daki el yazması kitaplara ve bugünün dijital metinlerine kadar, yazı teknolojileri dilin korunması, aktarılması ve geliştirilmesinde kritik bir rol oynamıştır. Günümüzde, yapay zeka tarafından desteklenen çeviri araçları, dil engellerini aşmamıza yardımcı olurken, sesli asistanlar ve sohbet robotları (chatbots), insanlarla makineler arasındaki doğal dil etkileşimlerini kolaylaştırıyor. Bu teknolojik ilerlemeler, dilin sadece bir iletişim aracı olmanın ötesinde, kültürel ve bilişsel bir araç olarak da önemini vurgular. Yapay zeka destekli dil modelleri, dilin nasıl öğrenildiğini, işlendiğini ve üretildiğini anlamamızda yeni yollar açarken, aynı zamanda dilin gelecekteki evrimine de ışık tutuyor.

Yapay zeka ve dil işleme teknolojileri, dilin ve kültürel mirasın korunması ve erişilebilirliği konusunda da benzersiz fırsatlar sunuyor. Örneğin, nesli tükenmekte olan dillerin canlandırılması ve korunması için yapay zeka destekli araçlar geliştirilebilir. Ayrıca, dijital arşivler ve yapay zeka analizleri, tarihi metinlerin ve kültürel eserlerin daha geniş bir kitleye ulaştırılmasını ve anlaşılmasını sağlayabilir.

Ağaç, mitolojiden doğa bilimlerine ve yapay zekaya kadar çeşitli disiplinlerde güçlü bir sembol olarak karşımıza çıkar. Türk kültüründe, Kâşgarlı Mahmud’un eserlerinde “yığaç” kelimesi ile temsil edilen ve bir fersahlık mesafeyi ifade eden ağaç, fiziksel dünyanın ötesinde kültürel ve sembolik boyutlara ulaşır. Bu çok katmanlı simge, yaşam ve bilginin kaynağı olarak, teknoloji ile doğa arasındaki ilişkiyi yeniden değerlendirmemiz için bize bir metafor sunar. Ağaç metaforu, yapay zeka alanındaki karar ağaçları modeli ile birlikte ele alındığında, doğal ve teknolojik dünyalar arasındaki derin bağları ortaya koyar. Karar ağaçları, veri desenlerini tanımlayarak ve tahminler yaparak, karmaşık kararları basitleştiren bir yapay zeka yöntemidir. Bu model, doğanın karmaşık sistemlerini anlamamızı kolaylaştıran ağaç metaforu ile benzer bir işlev görür, böylece doğa ile teknolojinin entegre bir anlayışını sağlar.

Bu paralellik, yapay zekanın, dil ve kültürün evrimiyle nasıl iç içe geçtiğini ve insan zekâsının bir uzantısı olarak nasıl geliştiğini gözler önüne sermektedir. Yapay zeka, insan zekâsının ve kültürel mirasın bir yansıması olarak, dilin ve kültürel anlatıların analizi ve işlenmesi alanında devrim yaratmaktadır. Bu, dil ve kültürün evriminin sadece insan deneyiminin bir parçası olmadığını, aynı zamanda teknolojik gelişmelerin de bu evrime katkıda bulunduğunu ve ondan beslendiğini ispatlar.

Doğada ağaçlar nasıl birbiriyle ve çevreleriyle etkileşim içinde büyüyüp gelişiyorsa, yapay zeka sistemleri de benzer şekilde insan zekâsı ve kültürel değerlerle uyum içinde entegre olarak gelişme eğilimindedir.  Bu durum, yapay zekanın sadece insan eliyle yaratılan bir araç olmadığını, aynı zamanda insan zekâsının, dilinin ve kültürünün doğal bir uzantısı olduğunu gösterir. Yapay zeka, dil ve kültürün evriminde yeni bir aşama temsil ederken, ağaç metaforu bu sürekliliğin ve entegrasyonun sembolü olarak kalmaya devam edecektir. Bu şekilde, ağaç metaforunun zengin katmanları aracılığıyla, yapay zekanın, dil ve kültürün evriminin bir sonucu olduğunu ve bu süreçte önemli bir rol oynadığını görmekteyiz. Dilden kültüre, mitolojiden doğaya, oradan yapay zekaya uzanan yolculuk, teknolojinin insanlık tarihiyle nasıl iç içe geçerek evrildiğini ve kültürel anlatıların nasıl yeni form ve ifadelerle hayat  bulduğunu aydınlatır.

Teknoloji ve kütüphanecilik alanında da iç içe geçmiş bu durum, AI’nin kütüphaneleri nasıl dönüştürdüğü ve kullanıcı deneyimini nasıl iyileştirdiği üzerine derinlemesine bir inceleme gerektirir. Yapay zeka destekli arama motorlarından özelleştirilmiş okuma önerilerine, dil öğrenme uygulamalarından erişilebilirliği artıran araçlara kadar AI, kütüphaneleri bilgi depolama yerlerinden dinamik öğrenme ve etkileşim alanlarına dönüştürmüştür. Bu süreç, kütüphanecilik profesyonellerinin yeni teknolojilere adaptasyonu, eğitimleri ve gelişen kullanıcı ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik yenilikçi yaklaşımları benimsemelerini gerektiriyor. Bu dönüşüm, geleceğin kütüphaneciliğinde, teknoloji ve insan dokunuşunun mükemmel bir dengede olmasını hedeflemektedir.

Sonuç olarak, dil ve kültürün evrimi ile yapay zekanın entegrasyonu, bize insanlık tarihi boyunca teknolojinin nasıl bir yolculuk geçirdiğini ve kültürel anlatıların nasıl yeni form ve ifadeler bulduğunu göstermektedir. Ağaç metaforu, bu sürekliliğin ve entegrasyonun sembolü olarak, yapay zekanın, dil ve kültürün evriminin sadece bir sonucu değil, aynı zamanda bu evrime katkıda bulunan ve ondan beslenen bir güç olduğunu vurgular. Bu entegrasyon, insan ve teknolojinin birbirleriyle ve çevreleriyle nasıl etkileşime girebileceğinin ve birlikte nasıl büyüyüp gelişebileceğinin altını çizer.

Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın ev sahipliğinde 23-27 Mart tarihleri arasında düzenlenecek olan “Kütüphane ve Teknoloji Festivali”, teknoloji ve kütüphanelerin iç içe geçtiği bu dönemde, yapay zekanın kütüphaneleri nasıl dönüştürdüğünü ve insan deneyimini nasıl zenginleştirdiğini keşfetme fırsatı sunmaktadır. Festival, geçmişin bilgelik mirasını ve geleceğin teknolojik potansiyelini bir araya getirerek, kültürel mirasımızın korunup geliştirilmesinde yapay zekanın nasıl bir rol oynayabileceğini ortaya koyacaktır.

• Kaynak sağlayıcısı: Kütüphane kaynakları sağlamak, organize etmek ve kullanıcılara sunmakla sorumludur. Kaynak sağlamak basılı ya da elektronik kaynak fark etmeksizin kütüphanelerin sorumluluğundadır. Elektronik kitap, dergi, makale vb. bütün yayınların toplandığı ve ücretsiz bir şekilde kullanıcıların hizmetine sunulduğu bilgi merkezleridir kütüphaneler. Elektronik kaynakların sağlanması özellikle veritabanları içeriklerinde yer alan makalelerin araştırmacıların hizmetine sağlanması kütüphaneler aracılığı ile ücretsiz bir şekilde gerçekleştirilir.
• Kitap Kokusu: kitaplarla dolu rafların arasında gezinip kitap kokusu olmadan yaşayamayan kişiler, burada bütün gününü geçirebilen kişiler için vazgeçilmez mekanlardır kütüphaneler. Sadece bunu yapmayı sevenler için değil bu kültürün kazandırılması için bile ayakta kalmalı kütüphaneler. Ekrandan okumak ile bir kitabın sayfalarını çevirerek farklı dünyalara yolculuk yapmak arasında tabi ki pek çok fark bulunmaktadır. Bir çok kişi için yazarın söylemek istediklerini kitap sayfalarındaki kelimelerin sonsuz sıcaklığını hissederek okumak, dijital ekrandan okumaktan çok daha keyif verici ve odaklanma açısından da bir çok kişi için pozitif etki yaratmaktadır.
• Sosyalleşmenin merkezi: Genç ya da yaşlı kullanıcı grubu fark etmeksizin bütün kullanıcıların, aynı ilgi ve beğenilerini paylaştığı, aynı konuya ilgi duyan kişilerin bilgi ve fikir alışverişinde bulunmalarını sağlar kütüphaneler. Aynı kitabı okuyan kişilerin birbirleriyle buluştuğu, kitap hakkında görüşlerini paylaştığı mekanlardır. Sadece kitap okumak değil bilimsel araştırma ve geliştirme konusunda da aynı konuya ilgi duyan kişileri buluşturma gibi bir fonksiyonu bulunmaktadır.
• Eğitim ve kültür merkezi: kütüphanelerin kuruluşlarından bu yana eğitime destek sunması en önemli misyonları arasında yer almaktadır. Buna ek olarak kültür merkezi olmaları ve bu yönde hizmet sunmaları onların vazgeçilmez olması ve asla yok olamayacağını bizlere göstermektedir. Sadece eğitime destek sunması değil sunduğu eğitim hizmetleri ile her durumda kütüphaneler hayatımızın bir parçasıdır.
• Kabuk değiştirmesi (Hizmet çeşitliliği): Son yıllarda atölyelerin hizmete açılması gibi farklı alanlarda hizmet sunması kütüphanelerin sessizlik unsurunu terk ederek bir kültür merkezi ve üçüncü mekan olarak algılanan kurumlara dönüşmesi gerçekleşmiştir. Bu hizmet çeşitliliği onları farklı kurumlarla rekabet eder hale getirmiştir. Özellikle halk kütüphanelerinin bir kültür merkezine dönüşmesi genç yaşlı fark etmeksizin toplumun tüm yaş gruplarını bünyesinde toplamayı başararak onların burada vakit geçirmesini sağlamıştır.
• Bellek kurumu: özellikle halk kütüphaneleri açısından bakıldığında kültürel bellek kurumu olarak varlığını sürdürmesi ve bulunduğu bölgenin kültür öğelerini bünyesinde barındırması açısından önemli bir misyonu bulunmaktadır.